Abspoel stelt deelnemers schrijfwedstrijd oplossing in vooruitzicht

Peet Abspoel pleit voor evenwichtige benadering

Twan Breewel (37) is grondlegger van het nieuwe lezen (HNL) de stroming die lezers en schrijvers oproept zich te beperken tot eerste hoofdstukken. Onlangs startte hij in Rotterdam als deeltijd hoogleraar het nieuwe lezen. Zijn week staat in het teken van de opwachting die de vereniging Vrienden van Het Eerste Hoofdstuk komende zondag zal maken op de Boekentotaalmarkt te Deventer. Met dit bezoek in het hol van de leeuw wil Twan Breewel zijn terugtreden uit het bestuur van de vereniging markeren.
Twan woont in Rotterdam samen met welgeteld 4.133 boeken waarvan hij alleen het eerste hoofdstuk heeft gelezen.

Maandag
Mijn week begint ook nu weer met Geraldine Chaplin. Sinds zij is gekozen tot president van de Verenigde Staten heb ik er een gewoonte van gemaakt naar haar wekelijkse radiopraatje op zondag te luisteren. Dat is om 1 uur 's nachts Nederlandse tijd. Dit keer sprak zij over de voorbereiding van haar bezoek aan het zoveelste schurkenstaatje. Met haar charme slaagt zij er steeds weer in om het slechten van handelsbarrières, een zo breed mogelijke beschikbaarheid van medicijnen en medische voorzieningen voor iedereen, af te ruilen tegen het sluiten van de martelkamers, vrijheid van meningsuiting, kortom menselijk respect. Alleen haar charme of eindelijk eens iemand die het echt begrijpt?
Haar zachte maar vastberaden stem speelt de hele ochtend als een muziekje door mijn hoofd. Zelfs als ik voor de collegezaal sta met de studenten van het uitwisselingsprogramma, is het alsof ik haar ergens achter mij hoor aanmoedigen.
De gaststudenten zijn afkomstig van de faculteit Het nieuwe schrijven van de Universiteit van Leuven. In het uitwisselingsproject met Rotterdam krijgen zij de gelegenheid hun werk direct te toetsen. De ene dag werken zij aan hun eerste hoofdstukken die zij de volgende dag voorleggen aan hun Rotterdamse collegastudenten van de spiegelbeeldige studierichting Het nieuwe lezen. Het is leerzaam om direct te verifiëren of een zojuist geschreven eerste hoofdstuk inderdaad aan zijn doel beantwoordt. Voldoende potentie heeft om de fantasie van de lezer op gang te krijgen om het vervolg van het verhaal zelf te kunnen bedromen.
Ik vind mijzelf behoorlijk bevoorrecht te kunnen werken met deze jonge talentvolle studenten, om met elkaar iedere dag het nieuwe schrijven en het nieuwe lezen in praktijk te brengen. Ik vraag mij nog regelmatig af of wat mij in de schoot is geworpen werkelijkheid is, of dat ik het allemaal maar droom. Met moeite kan ik mij losmaken van de Leuvense studenten die van stonde af aan hun talenten in de richting van het nieuwe schrijven willen ontwikkelen.
Ik kom te laat op het kantoor van de vereniging Vrienden van Het Eerste Hoofdstuk. Het wordt een ongekend spannende week, maar eerlijk gezegd overheersen bij mij tweeslachtige gevoelens. Natuurlijk is het fantastisch en uitdagend dat de vereniging aanstaande zondag zijn opwachting gaat maken in het hol van de leeuw: het bezoek aan de Boekentotaalmarkt te Deventer om de aanval op het traditionele boek in te zetten.
Anderzijds markeert dit bezoek mijn terugtreden uit het bestuur van de vereniging. Na een zeer succesvolle startperiode waarin het nieuwe lezen is gelanceerd als de menselijke maat voor lezers èn schrijvers, blijkt er binnen de vereniging ineens behoefte te bestaan aan structuur. Zo was er ineens een voorzitter met duidelijke omschreven bevoegdheden, een secretaris met duidelijk omschreven bevoegdheden, projectleiders met duidelijk omschreven bevoegdheden die bovendien propageren recht te hebben op ordentelijk vastgelegde procedures, op transparante certificeringen, en als het even kan een leuke huisstijl. Als er niet op het juiste moment een mediator aan tafel was geschoven, bestond misschien de vereniging allang niet meer. Kenmerkend voor de nieuwe cultuur is dat je genegeerd wordt als je te laat ter vergadering aanschuift zonder hiervan mededeling vooraf te hebben gedaan.
Tielko Wendrich, projectleider PR-evenementen, licht toe hoe wij onze invasie op de Boekentotaalmarkt gaan voorbereiden. Op een white board heeft hij de planning voor deze week geschreven: morgenavond sta ik op de rol om het Abecedarium voor het nieuwe lezen over te brengen op het voltallige HNL-consulententeam, woensdagvond komt de HNL-facilitatorskoffer aan bod, donderdag worden de stewards geïnstrueerd, en vrijdagavond wordt het aftapen van de boeken getraind. De zaterdag is gereserveerd voor de puntjes op de i.

Dinsdag
Vannacht droomde ik de leider van een schurkenstaatje te zijn. Ik ontving boze brieven van Geraldine Chaplin waarin zij mij opriep mijn leven te beteren. De gedachte wat er zou gebeuren als ik dat niet deed, bezorgde mij een onrustige nacht.
Ik moet er nog een beetje verfomfaaid hebben uitgezien toen ik 's ochtends mijn collega Thomas Beckport van Babson College ontving. In zijn voetspoor paradeerden Felicity, Circe en Jolette, drie van zijn studenten die het nieuwe lezen als case voor hun afstudeeropdracht hebben gekozen. Zij kijken mij een beetje steels aan. Met een blik van is dat nou die Twan Breewel die voor al die ophef heeft gezorgd? Daar ben ik altijd bang voor: dat de aandacht voor mijn persoon de aandacht voor het idee van het nieuwe lezen afleidt. Met vermeerderde inzet vertel ik nog maar eens dat ik het altijd raar heb gevonden dat de fantasie van de lezer geknecht werd door dichtgetimmerde totaalverhalen. Dat ik van mening ben dat de lezer een vrij mens is, en hij te lang bang is geweest voor zijn eigen fantasie. Ik benadruk dat ik geen wereldverbeteraar ben, maar het wel als mijn missie zie om de lezer op weg te helpen naar het rijke innerlijke leven dat hem toevalt als hij stopt na het eerste hoofdstuk van een boek. Plotseling blijkt dat we een uur lang langs elkaar heen hebben zitten praten. Het gaat om een afstudeeronderwerp voor de studierichting attention economy, en dat verbaast mij. Het gaat hen niet om het idee, maar om het idee als fenomeen. Hun afstudeerproject is dan ook niet een case maar een business case.
Ik ren weg en kom net op tijd in Den Haag om met Manuel Bierling voor te praten voor het vervolgoverleg met het ministerie over het schrijversconvenant. In deze overeenkomst tussen schrijversvakbonden, de vereniging Vrienden van Het Eerste Hoofdstuk en de overheid, worden met de sector de herstructureringsafspraken vastgelegd. Met het convenant wordt geld vrijgemaakt voor de versnelde uitstroom van traditionele schrijvers die de overstap naar het nieuwe schrijven niet willen of kunnen maken, maar ook voor versnelde instroom via omscholing voor hen die dat wel willen. Met name voor de laatste groep is extra geld vrijgespeeld om dat allemaal beheerst en met waardigheid te laten plaatsvinden. Bierling en ik zijn van mening dat wat er nu op tafel ligt, meer is dan de sector op mocht hopen.
Tot onze niet geringe verbazing komt het ministerie met de boodschap dat een kwart van het toegezegde bedrag zoek is. En wat erger is, er is al een brief op weg naar de Tweede Kamer. We voelen ons behoorlijk voor het blok gezet. Na een korte schorsing geven wij aan dit onaanvaardbaar te vinden. Als we dit eerder hadden geweten, zouden we natuurlijk hebben dooronderhandeld. Bierling eist van het ministerie maximale duidelijkheid over hoe het kan dat geld dat er een paar dagen geleden nog was, nu weg is. Ik begrijp zijn ongenoegen heel goed. Hij is echt heel ver gegaan om bij zijn vakbondsleden het convenantsresultaat er door te krijgen. In arrenmoede maken we voor morgen maar weer een vervolgafspraak.
Ik ben vermoeid als ik terug ben in Rotterdam op het hoofdkantoor van de vereniging Vrienden van Het Eerste Hoofdstuk. We vergaderen in de theaterzaal. Op tijd of niet, ik word weer genegeerd door Peet Abspoel, de voorzitter van de vereniging. Ik krijg geen kans de laatste ontwikkelingen rondom het convenant toe te lichten. Abspoel is een en al oor voor Tielko Wendrich die uiteenzet hoe hij de werving van het HNL-consulententeam heeft aangepakt. Het resultaat blijkt verpletterend te zijn als de gordijnen voor het podium worden opgetrokken. Want daar staan onze toekomstige ambassadrices van het nieuwe lezen! Zijn wervingstekst Bent u professioneel ingesteld (010) maar toch idealistisch, en wenst u deel uit te maken van een dynamische ploeg? Stuur dan uw CV en foto naar de vereniging Vrienden van Het Eerste Hoofdstuk heeft maximaal effect gehad. Ik heb mij eigen gemaakt om geen waarde te hechten aan uiterlijke verschijningsvormen, jong of oud, autoriteit of onderdaan. Een ieder kan op zijn eigen wijze immers over genialiteit en originaliteit beschikken. Het is daardoor dat ik mij zo toegankelijk en maximaal gelijkwaardig kan opstellen. En ik weet zeker dat ik dat voor deze Whitney's, Esmé's, Roxanne's, Melody's, Chatelaine's, Destée's, Palmira's, Ashley's, Bärbel's, Maxette's, Chelsea's, Estelle's, Minouche's, Valance's, Brinette's, Joëlle's, Ritka's, Lane's, Carice's, Monic's en Charity's als ambassadrices-van-het-nieuwe-lezen-in-opleiding, ook zal kunnen opbrengen. Geduldig leg ik hen uit wat er zaterdag van hen wordt verwacht, en ga met hen stap voor stap door het Abecedarium voor het nieuwe lezen.

Woensdag
Geraldine Chaplin gooit het over een ander boegje nu ik weiger mijn gedrag te beteren. Zij stuurt mij een handgeschreven brief waarmee zij mij nog een laatste kans gunt. In mijn droom zie ik heel scherp de ribbels van het geschepte papier dat naar chocolade ruikt. Haar zwierige handschrift is fascinerend. Het puntje van haar vulpen is wonderwel nergens achter blijven haken. Wie a zegt, moet ook b durven zeggen, en ik besluit haar druk te weerstaan.
In de ochtend naar Schiphol waar Rand Corporation en Clingendael een voorpresentatie geven van hun gezamenlijke onderzoek naar toekomstige bedreigingen van het nieuwe lezen. Morgen zullen de resultaten openbaar gemaakt worden tijdens het congres Als lezen pijn doet: de heilzame werking van het eerste hoofdstuk.
Martien Rohaan die bereid is gevonden als congresdagvoorzitter te fungeren, schuift te laat aan door een wisselstoring op het baanvak met Utrecht. Snel en professioneel neemt hij de onderzoeksresultaten alsnog tot zich. Hij fluit tussen zijn tanden als hij het rapport dichtslaat. "Als het knalt, knalt het goed, een klein knalletje zit er dan echt niet in," is zijn conclusie.
Op mijn telefoon staan vijf gemiste oproepen en even zovele boodschappen. Allemaal van een gespannen klinkende Manuel Bierling die telkens zegt dat we het hard moeten spelen want beloofd is beloofd. Ik geef hem een ontspannend knipoogje als zijdens het ministerie begonnen wordt met de uiteenzetting hoe het kan dat een kwart van het toegezegde herstructureringsfonds is verdwenen. Uit het gegoochel met cijfers blijkt dat alle posities mogelijk zijn: het geld is er inderdaad helemaal niet geweest, of toch wel, of juist zelfs even in tweevoud. Wat er gebeurd is, is dat het ministerie de besparing die ontstaat bij het afbouwen van de traditionele schrijfstructuren heeft opgeteld bij het geld dat elders was gevonden. En dat terwijl dat eerste bedrag al was ingeboekt als bezuiniging zonder eerst te zijn opgeteld bij de projectmatige taakstelling. Door dat laatste alsnog te doen, en de materiële verplichting over 1 januari heen te tillen, wordt het probleem opgelost. Ik zie de opluchting in Bierling's ogen als ik hem uitleg dat dit klopt, maar dat we wel op indexering moeten staan. Na afloop drinken we een borrel en brengen een toast uit op het kasstelsel volgens hetwelk de Staat der Nederlanden zijn administratie voert.
Ik besluit direct naar huis te gaan in plaats van weer een avondlang genegeerd te worden op het hoofdkantoor van de vereniging Vrienden van Het Eerste Hoofdstuk. Bovendien weet ik als geen ander wat er in de HNL-facilitatorskoffer zit, en hoe daarmee om te gaan. Heb de koffer zelf helpen samenstellen en daarbij vastgehouden aan opname van de uitdeelstickers met enkel de drie letters HNL in Orator Revisited. 's Avonds luister ik naar de preludes van Chopin en blader wat. Al om 10 uur duik ik onder de wol want ik kan mij ook morgen weer geen half werk permitteren. Op het congres Als lezen pijn doet: de heilzame werking van het eerste hoofdstuk sta ik op de rol als eerste inleider. Mijn mobieltje ligt naast mij op het nachtkastje voor het grijpen alhoewel de hoop op het telefoontje waar ik toch blijf, goeddeels is verdwenen.

Vrijdag
's Nachts blijft het rustig in mijn schurkenpaleis, want Geraldine's vooruit gesnelde ambassadrices voor vrede en menselijk respect houden zich in. Alhoewel zij sprekend lijken op de HNL-consulenten, kan ik best een nachtje zonder hun geraffineerde verhoormethodes.
's Ochtends snel de kranten van de mat gehaald. Er wordt op een heel volwassen manier bericht over het congres Als lezen pijn doet: de heilzame werking van eerste hoofdstukken. De pers heeft het incidentje links laten liggen en verdient daarvoor een dikke pluim. In plaats van zich op sleeptouw te laten nemen door dit gemakkelijke inkoppertje, concentreert zij zich op zaken die ertoe doen. Er is ruim aandacht voor de toekomstige bedreigingen van het nieuwe lezen die door Rand Corporation en Clingendael in kaart zijn gebracht. Veel indruk maakt de absolute voorwaarde dat de nieuwe lezers zich ervan moeten onthouden hun verhaal aan het papier toe te vertrouwen. Want dan zullen de nieuwe schrijvers zich terecht bedrogen gaan voelen. Zij hebben het immers wel kunnen opbrengen zich te beperken tot wat er van hen wordt gevraagd: het schrijven van een goed eerste hoofdstuk. Gaat dit mis, dan zal er zich iets geweldig paradoxaals voltrekken: lezers worden schrijvers en schrijvers worden lezers. In bijna alle kranten wordt Rohaan met zijn 'en dan zal het knallen' aangehaald. Als ik dit lees hoor ik zijn karakteristieke stem in mijn hoofd klinken.
In de hal van het universiteitsgebouw is een stiltecentrum ingericht. Daar kan kennis genomen worden van de eerste hoofdstukken die deze week geschreven zijn door onze gaststudenten uit Leuven. Hun collegastudenten van het nieuwe lezen geven aan belangstellenden fluisterend uitleg hoe je het maximum uit zo'n eerste hoofdstuk kan halen. Wij houden van ons vak en dat kunt u merken ook, is wat zij uitstralen.
Eigenlijk zouden we dit vaker moeten doen. Het is mijn grootste wens om het nieuwe lezen-afdelingen in warenhuizen te mogen inrichten. Kleine pleisterplaatsen waar gewoon even halt gehouden kan worden om in stilte het nieuwe lezen te bedrijven. Er is zo weinig voor nodig!
Pas deze avond voel ik iets van spanning op het hoofdkantoor van de vereniging Vrienden van Het Eerste Hoofdstuk. Komt het omdat de aanval op de Boekentotaalmarkt aanstaande zondag dichterbij komt, of maakt het onderwerp van vanavond iedereen een beetje zenuwachtig? Het aftapen van de boeken is immers een vrij serieuze aangelegenheid: het moet snel en zo pijnloos mogelijk verricht worden. Bovendien is het een werkje voor twee goed op elkaar ingespeelde personen. De stewards hebben niet alleen als taak om opstandige traditionele schrijvers op afstand te houden, zij vergaren ook de totaalboeken die voor het onmiddellijk aftapen in aanmerking komen, vouwen deze open met het eerste hoofdstuk aan de ene en de nutteloze rest aan de andere kant, en bieden dan het boek aan de HNL-consulente aan die tot het daadwerkelijke aftapen overgaat. Na het aftapen is alleen nog maar het eerste hoofdstuk toegankelijk.
Ik krijg een warm gevoel als ik hoor dat de vereniging nog dagelijks wordt overspoeld met telefoontjes van mensen die zeggen dat zij het met ons eens zijn.

Rotterdam, 8 september 2003. Twan Breewel lanceerde het nieuwe lezen als oplossing voor de literaire crisis. Hij pleit voor een nieuw type lezer: de geëmancipeerde lezer die zich bewust beperkt tot het eerste hoofdstuk, daarna zijn eigen fantasie aan het werk zet, en zodoende tegelijk aan veel meer boeken toekomt. Eerste hoofdstukken moeten vitaal genoeg zijn om de nieuwe lezer op weg te helpen: om hem op eigen kracht zich een voorstelling te laten maken van het verdere verloop van het verhaal. En dat vereist dan ook weer een ander type schrijver: de schrijver die zich bewust beperkt tot het eerste hoofdstuk.
Over het genot van een goed geschreven eerste hoofdstuk, boucharderingstechnieken, labyrintisch reliëf, de zin en onzin van het nieuwe lezen, en ook wel'ns vuile handen maken. Een terugblik met Twan Breewel, inmiddels volop in de race voor de Rotterdamse deeltijd leerstoel voor het nieuwe lezen. 'Je merkte aan alles dat Nederland toe was aan het nieuwe lezen.'

Tijmen van Hal

Twan Breewel toont trots het lijvige manuscript voor zijn volgende boek. Nog een paar dagen hard doorwerken, en dan kan het naar de drukker. Het handboek voor het nieuwe lezen waar reikhalzend naar wordt uitgezien, is bedoeld voor de vakhandel. Maat het zal ongetwijfeld ook zijn weg vinden naar geïnteresseerden daarbuiten omdat het een genereus kijkje in de keuken van de eerste-hoofdstukken-schrijver gunt. Het handboek wil vooral houvast bieden aan schrijvers die willen inspelen op het nieuwe lezen. Want bij hen ligt de eerste verantwoordelijkheid om met een goed geschreven eerste hoofdstuk maximale inleving bij de lezer af te dwingen. 'Nog steeds wordt het als een hele stap gezien. Om in plaats van het traditionele boek alleen nog maar eerste hoofdstukken te schrijven,' vertelt Twan Breewel op het hoofdkantoor van de vereniging Vrienden van Het Eerste Hoofdstuk. 'Heb nog steeds diep respect voor schrijvers die de overstap wagen.' Hij waarschuwt tegen de tweespalt die nu dreigt te ontstaan tussen hen die van stonde af aan hun talent in de richting van het schrijven van eerste hoofdstukken hebben ontwikkeld, en zij die de overstap pas later hebben gemaakt. 'Daar ben ik echt tegen, alsof die laatste groep uit een soort modderbloedjes zou bestaan. Voel juist vaak ontroering als ik hun eerste, vaak nog onzekere producties lees. Want laten we wel zijn, eeuwenlang hebben ze vanuit een zelf aangemeten superioriteitsgevoel de lezers met dichtgetimmerde totaalverhalen kunnen provoceren. Pure geestelijke terreur. Dan aanvaard je toch niet zo gemakkelijk de gelijkwaardigheid tussen lezer en schrijver die aan de basis van het nieuwe lezen ligt. Het is bovendien iets heel anders dan het traditionele schijven. Je moet er echt schik in zien te krijgen, anders kun je er maar beter niet aan beginnen.'

Moet je de eigenschap een goed eerste hoofdstuk te kunnen schrijven niet altijd hebben om een schrijver te zijn?
Twan Breewel: 'Ja. Alleen is het niet zo.'

Waarom dan niet?
'De druk waaraan schrijvers van de kant van uitgeverijen en tussenhandel blootstaan is enorm. Er moet vooral aan profilerend gedrag gedaan worden om de aandacht van de potentiële aanschaffers van boeken te winnen. Dat gaat dan weer ten koste van de schaarse tijd waarin eigenlijk gewoon geschreven zou moeten worden. Als alle partijen, lezers en schrijvers, zich uiteindelijk beperken tot alleen maar eerste hoofdstukken, kan er op alle fronten veel winst behaald worden. Kijk, ik kan daar een heel wetenschappelijk verhaal over vertellen, maar dit is het wel.'

Wie vindt u goede eerste-hoofdstukken-schrijvers en wie niet?
Die vraag verwachtte Twan Breewel al. Hij zegt gevat: 'Is dit een prijsvraag?'

Maar wie vindt u goed? En vooral waarom?
'Dat weet ik wel. Maar dat ga ik u niet vertellen.' Twan Breewel vindt het, zegt hij, niet integer om nota bene hier in het hoofdkantoor van de vereniging Vrienden van Het Eerste Hoofdstuk, over personen te praten. Dan is al snel de indruk gewekt dat er voorkeuren bestaan. En dat is het laatste wat de vereniging wil nu zij nog maar amper bekomen is van het bijna-relletje dat ontstond toen bekend werd dat de vereniging met een keurmerk zou komen. Dat keurmerk zou de lezer op weg helpen bij de aanschaf van boeken die op een verantwoorde manier inspelen op het nieuwe lezen. Dat initiatief is noodgedwongen in de ijskast beland. 'Bovendien werk ik nog steeds als free lance consultant, en in die hoedanigheid wil ik geen namen van personen noemen. Ze kunnen klant zijn, of klant worden.'

Vindt u Ferry Colmar een goede eerste-hoofdstukken-schrijver?
'Dat is een heel persoonlijke vraag.'

En Wanda Boersje?
Twan Breewel denkt even na en antwoordt dan ontwijkend: 'Veel mensen die negatief over haar denken en schrijven, komen uit het oude literaire establishment.'

Nou en?
'Zij weet in de gegeven kleine ruimte van het eerste hoofdstuk maximaal veel los te maken. Dat het daarbij dan vaak gaat om gevoelens van grote groepen mensen, doet er niet echt toe. Zij is een authentieke nieuwe schrijfster. En dat zij in het dagelijks leven werkzaam is als telefoniste bij een vuurwerkkliklijn staat daar natuurlijk helemaal los van.'

Leest u nog wel eens een boek in zijn geheel?
'Ik blader nog wel eens door het boek in zijn geheel. Ik vind het van sterkte getuigen dat te doen en toch niet te lezen, en anderzijds dit ook te durven toegeven. Tegelijkertijd realiseer ik mij dat ik een voorbeeldfunctie heb en dat dat heel zwaar weegt. Anderzijds, niemand hoeft onder een glazen stolp te leven, ook ik niet. Iemand die zich aan de top staande wil houden moet ook wel'ns vuile handen durven maken.'

Hoe komt het dat zoiets vanzelfsprekends als het nieuwe lezen, pas relatief laat is onderkend als oplossing voor de literaire crisis?
Natuurlijk gaat het lezen van enkel een eerste hoofdstuk sneller dan het lezen van een boek in zijn geheel. Twan Breewel is de eerste om te zeggen dat de kenmerken van het nieuwe lezen nogal vanzelfsprekend zijn. 'Maar aan de andere kant, hoe vanzelfsprekender het lijkt wat het nieuwe lezen propageert, hoe duidelijker het is dat er geen dingen uit de hoge hoed getoverd worden. Het nieuwe lezen is beslist geen hocus-pocus zoals ik wel eens ergens heb gelezen. En waarom het dan echt zo lang heeft geduurd? Zoals bekend hangen er nogal wat belangen samen met de ongebreidelde aanmaak van alsmaar nieuwe titels. In de eerste plaats moeten de uitgeverijen, de tussenhandel, de drukkerijen en de papierproducenten genoemd worden als de voornaamste stuwende krachten achter het laten voortbestaan van de literaire crisis. In het bijzonder de twee laatste groepen spinnen garen bij de overproductie die immers leidt tot het opschroeven van de papierproductie en het moeten inzetten van zoveel mogelijk drukkerijcapaciteit. Tot slot de schrijvers zelf. Te lang hebben zij zich veilig kunnen wanen in hun comfort zone. Te lang hebben zij het de normaalste zaak van de wereld gevonden om lezersfantasie te kisten als een mestkalf.'

Vindt u het niet onvoorstelbaar dat nu in alle openheid en zelfs al beschouwelijk over deze onderwerpen gesproken kan worden? Is het niet allemaal ineens heel snel gegaan?
'Kijk, in het begin werd ik uitgelachen. En degenen die de kracht van het nieuwe lezen werkelijk begrepen, bedreigden ons met hel en verdoemenis. In die begintijd is serieus overwogen of het nieuwe lezen maar niet beter ondergronds moest gaan. Toen is bewust gekozen voor een zonneschijnbeleid: met een olijftak in de ene en het eerste hoofdstuk in de andere hand vrolijkheid en optimisme blijven uitstralen. Laat 1000 eerste hoofdstukken spreken, en 1000 bloemen zullen bloeien, verkondigden onze propagandateams. U zult zich ook nog wel herinneren dat we stelselmatig hamerden we op de win-win-situatie die het nieuwe lezen biedt aan lezers èn schrijvers gezamenlijk. We waren onvermurwbaar en merkten gaandeweg aan alles dat Nederland ontzettend aan het nieuwe lezen toe was. Uiteindelijk heeft die diplomatieke weg zijn vruchten afgeworpen. En nu we een grote schare volgelingen aan ons hebben weten te binden, lacht niemand ons meer uit. Dreigt het nieuwe lezen zelfs een eerbiedwaardige bezigheid te worden.'

Het moet een hele bevrijding voor u zijn als straks het manuscript naar de drukker kan. Maar een volumineus boek over het nieuwe lezen, is dat niet in tegenspraak met elkaar?
'Alles, maar dan ook alles wat er tot aan dit moment aan technieken bekend is om een goed eerste hoofdstuk te schrijven, komt in het handboek aan bod. Daarnaast is er enorm veel aandacht voor de psychologie van de lezer. Die moet je begrijpen om zo goed mogelijk in te kunnen spelen op het aanwakkeren van zijn fantasie. Ik noem het gekscherend ook wel eens prozatechniek voor in de kleine ruimte. Want in dat eerste hoofdstuk moet het gebeuren, meer ruimte is er niet. Daarna moet de lezer zelf met zijn eigen fantasie verder.'

Vanaf dat moment staat de lezer op zijn eigen benen.
'Ja, na het eerste hoofdstuk moet de lezer zelf aan de slag. Hij gaat zich dan met de in het eerste hoofdstuk uitgezette lijnen en verborgen afloopinformatie zijn eigen verhaal bedromen. De aanzwellende stroom van eerste-hoofdstukken-boeken laat zien dat dat enorm aanslaat. En dat het jezelf trakteren op een goed verzonnen eigen verhaal dat aansluit bij je eigen behoefte van dat moment, puur genieten is. Ik verkneukel mij nu al op de vele goede eerste hoofdstukken die nog zullen komen. Altijd heb ik dan hierbij het wat naïef romantische beeld voor ogen van een lezer met binnen handbereik een fles goede wijn en een stapeltje eerste-hoofdstukken-boeken. Daar waar hij misschien vroeger op een avond nog niet een boek uitlas, er misschien wel helemaal niet aan begon, is zo iemand dan toch maar weer mooi in de ban van het lezen gekomen. Leesgedrag is te managen, en dat laatste is nog te leren ook als je het gehele scala van boucharderingstechniek tot je beschikking hebt.'

Boucharderingstechniek?
'Boucharderen is een containerbegrip voor alle technieken die er zijn om het eerste hoofdstuk te doorspekken met sfeer en belijning. Alle methoden om de tekst te stansen passeren in mijn handboek de revue. Labyrintisch reliëf, alle soorten strijklicht, identificatiekrachten, hamerende stijl versus verstilling en contrast, wel of geen bloot, alles komt aan bod. Een bijzondere plaats is ingeruimd voor het festonneren van de tekst met al of niet weelderig aandoende namen. Dat is een techniek bij uitstek om reliëf aan te brengen. Er is een genre in het nieuwe lezen dat zegt dat als je maar een goede hand van namen kiezen hebt, de helft van de buit al binnen is. Ik voel mij nauw verwant met die stroming.'

U heeft nog niet zo lang geleden het begrip contextuele bepaaldheid van niet-sleetse namen geïntroduceerd. Maar werkt dat eigenlijk wel, het oproepen van sfeerreliëf met namen?
'Ja, dat werkt zeker: Whitney, Esmé, Roxanne, Melody, Chatelaine, Destée, Palmira, Ashley, Bärbel, Maxette, Chelsea, Estelle, Minouche, Valance, Brinette, Joëlle, Ritka, Lane, Carice, Monic, Charity, Felicity, en zo kan ik nog wel een tijdje doorgaan, maar je voelt'm waarschijnlijk zo ook al wel.'

Bij het uitreiken van de Leemanprijs gooide u uw bloemen in het publiek. Waarom nam u eigenlijk afscheid van bloemen die u nog maar net had gekregen?
'Waarom ik dat deed? Goh, ik realiseer mij niet eens dat ik dat heb gedaan. Misschien was het de opluchting aan het einde van een dag waarop ik naar mijn smaak teveel in de belangstelling stond. Misschien was het mijn diep gevoelde behoefte mijn succes met anderen te delen. Dat symbolisch wilde doen door de ruiker in het publiek te werpen.'

U zou bindingsangst hebben en daarom niet in staat zijn een volwassen relatie op te bouwen met alles wat u omringt. Niet met een bos bloemen, maar ook niet met een boek. Dat zou de werkelijke reden zijn waarom u nooit verder komt dan dat eerste hoofdstuk?
Hard lachend: 'Dat blijft mij achtervolgen. Ik zou een literaire crisis uit mijn duimpje hebben gezogen om dat te verhullen. En vervolgens een heel nieuw universum hebben gecreëerd met eigen begrippen en bewegingswetten. Ik hoorde dit voor het eerst toen ik met vakantie was in Barcelona. Het was vlak na de drukte rondom de lancering van www.hetnieuwelezen.nl. Ik zat pret te maken op een hotelterrasje toen iemand mij belde op mijn mobiel. Ik heb er hard om moeten lachen en kan dat gelukkig nog steeds. Maar ik word wel behoorlijk giftig als mensen niet begrijpen dat ook de liefde voor het eerste hoofdstuk behoorlijk wat commitment van je vergt.'

Tevreden?
'Andere landen krijgen een steeds scherper beeld van het succes van het nieuwe lezen in ons land. Er wordt naar ons gekeken en daar kunnen we met z'n allen best trost op zijn.'